Tôi đang đi mua sắm về, một buổi đi dạo hoàn toàn bình thường.
Không có gì định mệnh cả. Không có gì đáng lẽ phải mang ý nghĩa từ trước. Chỉ là chiếc túi trên tay, cơ thể dọc đường đi, đầu óc vẫn còn chút lơ lửng ngoài kia mà đồng thời đã ở nhà. Khoảng chuyển giao bình thường đó giữa thế giới và căn phòng. Giữa phố phường và chiếc ghế bành. Giữa những gì diễn ra bên ngoài và những gì con người mang vào bên trong.
Hloubětín.
Nhà.
Tôi ngồi xuống ghế bành và mở Instagram lên. Và một vụ nổ đập thẳng vào mắt tôi. Không phải một tiêu đề. Không phải một tin nhắn mà người ta có thể thản nhiên đọc rồi xếp loại. Không phải câu văn có thể giữ được khoảng cách. Một hình ảnh. Dữ dội, mang tính thể xác, trực diện đến mức bất lịch sự. Ai đó đang quay bằng điện thoại vụ nổ nhà máy pháo hoa ở Malta. Một góc quay bình thường, không có phim ảnh, không có đạo diễn, không có tính thẩm mỹ được chuẩn bị trước. Và có lẽ chính vì thế mà nó lại mạnh mẽ đến vậy. Ở đằng xa, thứ gì đó vừa bùng mở. Ngọn lửa, khói, áp lực, cảnh vật trong khoảnh khắc bị giật khỏi hình dáng quen thuộc của nó.
Đầu tiên là vụ nổ.
Sau đó là sóng xung kích.
Rồi đến kính.
Và mãi sau đó mới là âm thanh.
Thứ tự đó đã hằn sâu vào tôi. Bởi vì âm thanh không đến trước. Trước tiên, bạn thấy thế giới bị xé toạc. Rồi một thứ gì đó vô hình tiến lại gần bạn. Một sức mạnh không có khuôn mặt nhưng lại có sức công phá. Nó vượt qua khoảng cách. Nó đến tận cửa sổ. Và rồi kính vỡ tung. Mảng kính đó đã tác động đến tôi mạnh mẽ nhất. Vấn đề không chỉ là nó vỡ vụn. Vấn đề là nó bay thẳng vào máy quay. Và vì nó bay vào máy quay, nên nó cũng bay thẳng vào tôi. Khoảnh khắc ấy, sự việc không còn chỉ là một bản tin từ Malta nữa. Nó không còn ở đâu đó ngoài kia nữa. Hình ảnh ấy đã vượt qua khung hình của chính nó. Vượt qua màn hình. Vượt qua khoảng cách an toàn mà con người thường giữ giữa mình và thế giới để có thể tiếp tục tồn tại.
Đột nhiên, tôi không có cảm giác mình đang theo dõi một thảm họa của kẻ khác. Tôi có cảm giác có cái gì đó vỡ tan ngay trước mặt mình. Rằng những mảnh kính từ Malta đang bay vào phòng tôi ở Hloubětín và rằng hình ảnh đã đâm vào tôi trước khi tôi kịp hiểu nó. Và mãi sau đó âm thanh mới đến. Bị trễ, trầm đục, gần như là phần bổ sung sau cùng. Tựa như thực tại trước hết giáng vào thân xác rồi sau đó mới kèm theo lời giải thích.
Đầu tiên là vụ nổ.
Sau đó là sóng xung kích.
Rồi đến kính.
Rồi một âm thanh.
Và rồi tiếng click.
Malta.
Từ đó còn làm tôi khựng lại nhiều hơn cả vụ nổ. Bởi vì Malta đối với tôi bây giờ không chỉ là một hòn đảo. Nó không chỉ là một địa điểm trên bản đồ, kỳ nghỉ, nắng, đá, biển và những mặt tiền. Malta là không gian nơi cuốn sách của tôi đang được viết nên Miluj mě do krve. Và ngay từ đầu, cuốn sách ấy không chỉ coi Malta là phông nền. Nó không phải là một tấm bưu thiếp. Không phải là món đồ trang trí mùa hè. Đó là câu chuyện về sự xâm phạm không gian, các mối quan hệ và lòng tin. Và chính xác đó là những gì tôi đột nhiên nhìn thấy trong đoạn video ấy. Sự xâm phạm không gian. Cửa sổ ngừng việc bảo vệ. Tấm kính thay vì trong suốt lại biến thành mảnh vỡ. Khoảng cách không còn hiệu lực. Sự an toàn tan rã hướng về phía người xem.
Và xen vào đó là cuốn sách của tôi. Gia đình ở Malta, khách sạn trên bờ biển, sảnh khách bằng kính, nghệ sĩ piano không chỉ chơi trên phím đàn mà còn chơi trên cả sự im lặng giữa các nốt nhạc. Petr, người chìm sâu vào giai điệu cứ như thể ai đó đang cho anh mượn tạm một cuộc đời thay thế. Žaneta, người biến mất trong những chuyến mua sắm và những tấm gương. Markéta trên những vách đá, buổi chiều trong lòng bàn tay và chàng trai trẻ người Algérie đang cười bằng đôi mắt và vị muối từ mép những con sóng. Tất cả những điều này đã có trong tôi. Nhưng nó vẫn chưa kết dính lại. Ở đó có những hình ảnh, nhân vật, âm điệu, biển cả, khách sạn, các mối quan hệ, sự mệt mỏi, nỗi hờ hững, thể xác của một kỳ nghỉ vốn chẳng nên là kỳ nghỉ. Ở đó có tình yêu đã kiệt quệ thành thói quen. Có sự rạn nứt trong gia đình. Có câu hỏi rằng con người có thể chịu đựng sự hờ hững đến mức nào trước khi đường chỉ rách toạc.
Nhưng tôi vẫn mãi chờ đợi cú click. Khoảnh khắc tất cả những điều đó hòa quyện lại, không phải như những ghi chú, mà như một sự thúc giục từ bên trong. Và cú click ấy không xuất hiện ở bàn viết. Nó không đến vào khoảnh khắc tôi muốn nghĩ ra nó. Nó đến sau khi mua sắm. Trên chiếc ghế bành. Qua Instagram. Qua tấm kính bay thẳng vào ống kính máy quay.
Và điều đầu tiên nảy lên trong đầu tôi sau từ Malta, chính là Diana.
Diana Kassim.
Bạn tôi. Nhà văn. Một con người mà trong tâm trí tôi luôn gắn liền với Malta, với việc viết lách, với hình ảnh, với sự di chuyển giữa các nền văn hóa, giữa các ngôn ngữ, giữa thực tại và những gì con người tự gom nhặt lại bên trong mình. Tôi biết rằng dấu vết cuối cùng của cô ấy đã được tôi lưu giữ chính là qua Malta. Thế là sau vụ nổ, không chỉ có một bản tin mở ra trong tôi. Mà là một cái tên. Và đôi khi, một cái tên không phải là thông tin.
Cái tên là một cánh cửa.
Tôi bắt đầu tìm kiếm cô ấy trên thế giới trực tuyến. Không phải vì tôi biết đã có chuyện gì xảy ra. Tôi không biết điều đó. Và tôi không muốn bịa đặt. Sự tĩnh lặng trên mạng không phải là bằng chứng. Sự tĩnh lặng trên mạng có thể chỉ là sự im lặng. Khoảng dừng. Sự riêng tư. Sự mệt mỏi. Sự thay đổi. Quyền được biến mất khỏi tầm mắt. Quyền không phải lúc nào cũng có thể tìm thấy. Chỉ là vào khoảnh khắc cụ thể ấy, ngay cả sự tĩnh lặng đó cũng trở thành một phần của lớp lang. Vụ nổ ở Malta. Tấm kính bay vào máy quay. Diana. Sự tĩnh lặng của thế giới trực tuyến. Hloubětín. Chiếc ghế bành. Miluj mě do krve. Và đột nhiên tôi hiểu ra rằng đây không phải là phần phụ lục của cuốn sách. Rằng đây không phải là một ghi chú ngẫu nhiên bên lề. Rằng đây không phải là sự giật gân mà tôi nên dán vào câu chuyện để trông nó có vẻ kịch tính hơn. Nó là chìa khóa mở ra cảm giác. Mở ra cách mà cuốn sách này cần phải thở.
Không giống như một tiểu thuyết trinh thám dần vạch trần kẻ thủ ác. Mà giống như một không gian nơi có thứ gì đó bị phá vỡ và kể từ khoảnh khắc đó, không còn gì được tách biệt rạch ròi như trước nữa. Nội tâm với thế giới bên ngoài. Gia đình với người lạ. Tình yêu với thói quen. Niềm khao khát với hiểm nguy. Kỳ nghỉ với sự trốn chạy. Kính với mảnh vỡ. Hình ảnh với cơ thể. Có lẽ chính xác là thứ này tôi đã cần phải nhìn thấy. Không phải vụ nổ như một hiệu ứng. Không phải thảm họa như một cốt truyện. Mà là khoảnh khắc ranh giới bị phá vỡ.
Bởi vì Miluj mě do krve đối với tôi không phải là máu như một món trang sức. Máu không phải là đồ trang trí. Máu là bằng chứng cho thấy có thứ gì đó đã xuyên qua bề mặt. Rằng có cái gì đó đã mở ra. Rằng cơ thể không thể vờ như điều đó không liên quan đến mình nữa. Và mảnh thủy tinh bay về phía máy quay cũng là hình ảnh mang tính chất tương tự. Có cái gì đó vốn trong suốt. Có cái gì đó từng phải ngăn cách. Có cái gì đó từng phải cho phép nhìn và ở lại trong vùng an toàn.
Và rồi làn sóng xung kích ập đến.
Và sự bảo vệ biến thành sự tấn công.
Điều đó mạnh mẽ hơn cả bản thân vụ nổ. Bởi vì vụ nổ nằm ở đó. Ở đằng xa. Trong thế giới. Trong cảnh quan.
Nhưng những mảnh vỡ lại ở đây.
Chúng bay về phía bạn.
Và vào khoảnh khắc đó, bạn không còn là khán giả nữa.
Vào khoảnh khắc đó, bạn đã ở bên trong.
Có lẽ việc viết lách cũng hoạt động theo cách tương tự. Bạn nhìn xuyên qua lớp kính trong một thời gian dài. Vào chính các nhân vật của mình, những chủ đề của riêng mình, nỗi đau của chính mình, chất liệu của riêng mình. Bạn nhìn thấy chúng, nhưng chúng vẫn chưa thực sự chạm đến bạn. Chúng nằm đằng sau một ranh giới trong suốt. Bạn có thể quan sát chúng. Bạn có thể miêu tả chúng. Bạn có thể đi lại xung quanh chúng.
Và rồi điều gì đó sẽ đến.
Có khi thật dịu dàng.
Có khi như một luồng sóng xung kích.
Và tấm kính vỡ tung.
Đột nhiên bạn không còn viết về một câu chuyện từ bên ngoài nữa. Đột nhiên bạn đã ở trong đó. Đột nhiên bạn biết rằng khách sạn trên vách đá không chỉ là một khách sạn. Phòng chờ kính không chỉ là một không gian đẹp. Người nghệ sĩ dương cầm không chỉ chơi nhạc. Žaneta không chỉ biến mất vào những buổi mua sắm. Petr không chỉ chìm đắm trong những nốt nhạc. Markéta không đứng trên những vách đá chỉ để có một sân khấu mùa hè ở đó.
Mọi thứ đều là ranh giới.
Mọi thứ đang chờ đợi thời điểm nứt vỡ.
Và Diana đã bước vào đó không phải như một bí ẩn cần giải đáp, mà như một dấu vết con người. Như một cái tên xuất hiện vào khoảnh khắc hình ảnh về Malta ngừng lại là một bức tranh và trở thành một sự tác động. Như một lời nhắc nhở rằng đằng sau mỗi địa điểm chúng ta sử dụng trong văn học, vẫn có những con người thực sự. Những thành phố thực sự. Những cuộc đời thực sự. Những khoảng lặng thực sự. Và chính vì thế, tôi phải đối xử với điều đó một cách cẩn trọng. Tôi không muốn biến một vụ nổ có thật thành chiêu trò quảng cáo cho một cuốn sách. Tôi không muốn biến Diana thành một nhân vật khi chưa có sự cho phép của cô ấy. Tôi không muốn biến sự tĩnh lặng trên mạng thành một cái kết đầy kịch tính. Nhưng đồng thời, tôi không thể phủ nhận rằng có điều gì đó đã xảy ra bên trong tôi. Rằng hình ảnh ấy đã đi đến đúng nơi mà cuốn sách đang chờ đợi. Rằng đó không phải là một ý tưởng.
Đó là một cú va chạm.
Và đột nhiên tôi biết mọi chuyện sẽ diễn ra thế nào. Không phải toàn bộ. Không phải một cách máy móc. Không phải như một danh sách các chương. Nhưng tôi biết áp lực nội tại của câu chuyện đó ra sao. Tôi biết rằng vấn đề không chỉ là các mối quan hệ, mà là sự đổ vỡ. Không chỉ là gia đình, mà là khoảng không giữa người với người. Không chỉ là kỳ nghỉ, mà là sự mệt mỏi của một tình yêu có lẽ giờ đây chỉ còn đang thở. Không chỉ là Malta, mà là một hòn đảo nơi vẻ đẹp và sự hiểm nguy không cần phải loại trừ lẫn nhau.
Cuộc sống tạo nên nghệ thuật.
Nhưng không phải lúc nào cũng đẹp đẽ.
Đôi khi nó được tạo nên qua sự bình thường. Qua việc mua sắm. Qua việc trở về nhà. Qua khoảnh khắc khi bạn chẳng mong đợi điều gì.
Đôi khi qua một con người mà bạn bắt đầu tìm kiếm để rồi chỉ tìm thấy sự im lặng.
Đôi khi qua một hòn đảo mà bạn đã chọn cho cuốn sách, để rồi nó bất ngờ lên tiếng từ thế giới thực.
Đôi khi qua vụ nổ.
Đôi khi qua sóng xung kích.
Đôi khi qua mảnh thủy tinh bay thẳng vào người.
Và đôi khi qua một khoảnh khắc vật lý chính xác, khi mọi thứ hòa quyện lại:
Đầu tiên là hình ảnh.
Rồi đến áp lực.
Rồi những mảnh vỡ.
Rồi một âm thanh.
Rồi cái tên.
Rồi im lặng.
Rồi đến câu chuyện.
