Xin chào các bạn yêu quý của tôi,
trang giấy đã được viết đầy và giờ tôi chỉ đang suy nghĩ xem nên khoác cho nó chiếc áo nào để khi nằm trong những bàn tay xa lạ, nó vẫn cảm thấy tự nhiên.
Và có lẽ chính ở đó là chút hồi hộp nho nhỏ đang nhột nhợt đâu đây giữa dạ dày và cổ họng tôi, khi tôi hình dung về con người đầu tiên và duy nhất thực sự mua cuốn sách ấy, mở ra, hít hà mùi giấy và mang về nhà chiếc bìa màu xanh – chiếc bìa của cốt truyện, chiếc bìa "đúng đắn" theo nghĩa của bầu không khí không áp đặt, mà chỉ lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh. Thật sự tôi thấy điều này giống như trong một cuốn tiểu thuyết nhỏ: người đọc đầu tiên luôn là một dạng nhân chứng. Và các nhân chứng có một vị thế đặc biệt, bởi vì họ tồn tại trước đám đông, trước những bài đánh giá, trước khi mọi người bắt đầu gọi đó là "dự án". Chỉ có anh ấy và những lời lẽ của tôi, và ở đâu đó giữa khoảng không ấy là chiếc bìa đã quyết định mang màu xanh.
Và giờ tôi tự hỏi – không biết anh ấy sẽ nghĩ gì. Liệu anh ấy có coi đó là sự phản bội, giống như khi một người nhìn lại và phát hiện ra mình đã có mặt ở một sự việc "ngay từ trước đó", để rồi đột nhiên cái "sau đó" ấy bắt đầu thay đổi. Tôi biết chúng ta dễ dàng dựng lên trong đầu một cảnh tượng nhỏ bé đến nhường nào: anh ấy đứng đâu đó bên cửa sổ, cuốn sách nằm trên bàn, và khi nghe tin rằng cũng có bản màu đỏ, có bản rẻ hơn, có bản "dành cho người lớn", thì ở một góc khuất trong tâm trí anh ấy sẽ vang lên: À, vậy ra mình là kẻ đã mua phiên bản đầu tiên, món đồ có phần ngây thơ hơn. Và đột nhiên điều đó thật nhói lòng, bởi tôi nhận ra chính bản thân mình cũng biết cách đọc mọi thứ theo đúng cách này – rằng ngay cả trong những thứ thực chất chỉ là một biến thể khác, một lớp vỏ khác, một con đường khác, tôi vẫn luôn tìm kiếm hệ thống cấp bậc và sự phán xét.
Nhưng chiếc bìa không phải là một bản án. Nó giống một tâm trạng hơn, thứ mà người ta mặc cho cuốn sách khi thả nó ra ngoài thế giới. Và đôi khi bạn thậm chí không chọn giữa "tốt hơn" và "tệ hơn", mà là giữa hai sự thật. Màu xanh nói rằng: hãy đến đây, tôi sẽ thì thầm với bạn, tôi sẽ để bạn tự bơi đến với ý nghĩa của riêng mình. Màu đỏ nói rằng: hãy đến đây, tôi sẽ tỏa sáng, tôi sẽ cho bạn thấy cả thân thể của câu chuyện lẫn những bóng râm của nó, tôi sẽ không vờ như không có chuyện gì xảy ra. Việc màu đỏ là bản "dành cho người lớn" không có nghĩa là màu xanh là bản dành cho trẻ con. Chỉ là nó nghiêng về khoảnh khắc trước khi cất lời hơn, về làn nước chưa hề hé lộ điều gì.
Và rồi còn một tầng ý nghĩa thực tế thứ hai, bề ngoài trông như một ghi chép kế toán nhưng thực chất lại là tâm lý học: giá tiền cộng cả phí vận chuyển, nghe thực sự bình tĩnh đến đáng ngờ – kiểu số tiền mà một người sẽ thốt lên: được rồi, mức này thì chịu đựng được. Thế nhưng ẩn giấu trong đó là toàn bộ hành trình tôi tìm kiếm con đường biến bản thảo thành một vật phẩm bằng giấy mà ai đó thực sự có thể cầm trên lòng bàn tay và mang về nhà. Chỉ là đồng thời tôi cũng biết rằng giá cả giữa các phiên bản có thể tạo ra những suy nghĩ không công bằng trong đầu con người: phiên bản rẻ hơn trông có vẻ "đúng đắn hơn" vì dễ tiếp cận hơn, còn phiên bản đắt hơn trông có vẻ "quý hiếm hơn" vì tự cho phép mình được kể câu chuyện về sự độc quyền. Và tôi không muốn người mua đầu tiên cảm thấy mình như một kẻ bị lừa trong làn sóng đầu tiên. Tôi không muốn anh ấy cầm trên tay cuốn sách màu xanh mà trong lòng lại mang một vết xước nhỏ.
Nếu tôi có thể viết thư cho anh ấy, có lẽ tôi sẽ không viết lời xin lỗi. Hơn thế nữa, tôi sẽ viết cho anh ấy một điều mà đôi khi chỉ nảy nở trong chúng ta theo thời gian: rằng phiên bản đầu tiên không phải là một lỗi lầm, mà là nguyên bản. Rằng có một điều gì đó thật đẹp đẽ khi giữ trong nhà sắc xanh lam, mang câu chuyện ấy, được sinh ra trong làn sóng dũng cảm đầu tiên. Rằng đó không phải là „cũ“, mà là „sớm“. Và rằng những thứ thời kỳ đầu thường mang một hơi ấm đặc biệt — không phải sắc đỏ, mà là hơi ấm con người, đọng lại trong trang giấy như một dấu vân tay. Có lẽ tôi sẽ viết cho anh ấy rằng tôi rất vui vì chính anh ấy là người sở hữu tấm bìa thiên về im lặng hơn là gào thét. Bởi vì khi một người là độc giả đầu tiên, có lẽ họ xứng đáng có được sự tĩnh lặng, chứ không phải ánh hào quang.
Và bạn biết gì không? Giờ đây tôi gần như nghĩ rằng, nếu anh ấy không tức giận, điều đó mới đáng ngờ. Rằng một chút ghen tị nhỏ nhoi thực chất là minh chứng cho một mối quan hệ — rằng cuốn sách đối với anh ấy không chỉ là một mục hàng, mà là thứ mà anh ấy đã ngầm thỏa thuận bên trong. Và nếu cuối cùng vẫn có tiếng vang lên: „Vậy là bây giờ mọi chuyện khác rồi sao,“ thì tôi muốn nói với anh ấy rằng: đúng vậy, khác rồi. Và đồng thời thì mọi thứ vẫn y nguyên. Văn bản không hề thay đổi ở phần cốt lõi nhất; chỉ có chiếc áo là đổi thay, bởi vì tôi vẫn luôn học cách làm sao để mang tác phẩm ấy ra với thế giới. Và chẳng phải đây chính xác là những gì chúng ta vẫn tự làm với chính mình hay sao? Đã bao nhiêu lần trong đời chúng ta thay đổi „bìa sách“ bởi vì chúng ta đã tìm ra một con đường rẻ hơn, một con đường an toàn hơn, một màu sắc chân thực hơn — mà ở bên trong, chúng ta vẫn ngoan cố giữ nguyên bản chất?
Dù thế nào đi nữa, nếu tôi phải nói điều đó một cách hoàn toàn đơn giản và thành thật: sắc xanh lam vẫn là màu sát với câu chuyện nhất, còn sắc đỏ là con đường rẻ hơn và thiết thực hơn để đưa cuốn sách đến với mọi người. Và vì thế, thật công bằng khi đặt cả hai lựa chọn lên bàn đúng như thế, không chút xấu hổ và không cần những cử chỉ lớn lao — chỉ đơn giản như hai cánh cửa dẫn vào cùng một ngôi nhà.
BOOKMUNDO – bìa xanh lam (đắt hơn): https://tinyurl.com/5c3fkzkf
LULU – bìa đỏ (rẻ hơn): https://tinyurl.com/akymk7cd
