Xin chào các bạn yêu quý của tôi 🌸
đôi lúc tôi có cảm giác rằng một cuốn sách không bao giờ bắt đầu bằng câu đầu tiên. Rằng nó bắt đầu sớm hơn nhiều, trong một rung động khó nhận ra, trong hình ảnh của con đường ban đêm, trong một âm điệu bất chợt trở về với tôi, trong một câu văn mà người ta mang theo trong đầu trước cả khi biết nó thực sự thuộc về ai. Và có lẽ chính từ đó mà toàn bộ PNVNY Universe đã hình thành trong tôi. Không phải là một dự án theo nghĩa lạnh lùng, không phải là một kế hoạch được phác thảo thành các bảng biểu, mà là một thế giới đã mất nhiều thời gian để tìm đường đến với tôi. Ban đầu thật kín đáo. Và rồi mạnh mẽ đến mức không thể vờ như không nghe thấy nó.
Cả đời tôi luôn gắn bó với những gì không muốn chỉ nằm yên trong một hình thái duy nhất. Tôi không thỏa mãn với một câu chuyện chỉ là câu chuyện. Tôi không thỏa mãn với âm nhạc chỉ là âm thanh nền. Tôi không thỏa mãn với một bức tranh chỉ để trang trí. Tôi luôn bị thu hút bởi sức căng kỳ diệu giữa vạn vật, khoảnh khắc văn học hòa vào âm nhạc, âm nhạc hóa thành bầu không khí, và bầu không khí hóa thành một hiện vật mà người ta cầm trên tay để rồi chợt cảm thấy nó thuộc về cùng một thế giới. Có lẽ đó cũng là lý do vì sao tôi viết như cách tôi đang viết, và sáng tác như cách tôi đang sáng tác. Tôi không tách rời những lĩnh vực này. Ngược lại. Tôi để chúng trò chuyện cùng nhau.
PNVNY Universe đối với tôi chính là cuộc trò chuyện đó. Đó là không gian nơi các tiểu thuyết gặp gỡ âm nhạc không phải do ngẫu nhiên, mà là định mệnh. Nơi thơ ca không ra đời bên cạnh các câu chuyện như một thứ phụ trội, mà là chiếc bóng của chúng, là tiếng vang của chúng, là hơi thở ban đêm của chúng. Nơi các hiện vật sưu tầm không chỉ đơn thuần là đồ vật, mà là những lối đi nhỏ dẫn vào thế giới mà tôi đang cố gắng xây dựng bằng tất cả sự nghiêm túc và dịu dàng. Ai đó có thể nói rằng đây là một dự án văn học. Tôi thà nói rằng đây là cách để cư ngụ trong trí tưởng tượng của chính mình một cách chân thành và trọn vẹn hơn.
Khi tôi viết tiểu thuyết, tôi không viết trong sự tĩnh lặng. Vì ngay cả sự tĩnh lặng cũng có âm nhạc của riêng nó, và tôi nghe thấy điều đó khi viết. Đó là lý do vì sao các nhạc phim (soundtrack) cho sách ra đời. Đó là lý do vì sao ngày nay có hàng chục tác phẩm âm nhạc lấy cảm hứng từ những câu chuyện ấy, từ tâm trạng, sự cô đơn, thành phố, ánh sáng và bóng tối của chúng. Đó không phải là thứ âm nhạc được thêm vào sau để văn bản trở nên thú vị hơn. Đó là thứ âm nhạc lớn lên cùng văn bản. Tựa như một phần tâm hồn cất lời bằng câu chữ còn phần kia cất lời bằng giai điệu. Và tôi chỉ bước qua lại giữa chúng, lúc đến cánh cửa này, lúc sang cánh cửa khác.
Tôi thường suy ngẫm về việc con người thực sự tìm kiếm điều gì khi họ mở một cuốn sách. Họ tìm cốt truyện? Sự trốn chạy? Tấm gương phản chiếu? Hay họ tìm kiếm một nơi để tồn tại khác đi trong chốc lát, sâu sắc hơn, chân thật hơn? Khả năng cuối cùng này là điều gần gũi với tôi nhất. Và có lẽ cũng vì thế mà phương châm tự nhiên hình thành xung quanh công việc của tôi lại gần gũi với tôi đến vậy: các tiểu thuyết đều có nhạc phim của riêng mình. Đó không phải là một câu nói quảng cáo. Đó gần như là một lời thừa nhận. Lời thừa nhận rằng một số câu chuyện muốn được đọc kèm theo âm thanh, rằng một số cảm xúc cần đến khung cảnh âm nhạc của riêng chúng, rằng một số thế giới không thể bị giam gọn giữa hai bìa trước và sau của một cuốn sách.
Trong PNVNY Universe ngày nay tồn tại một bộ ba tiểu thuyết và bên cạnh đó là thơ ca, cụ thể là tập thơ ČERNÝ – những vần thơ về sự tĩnh lặng có thể thiêu đốt. Ngay cả cái tên ấy cũng vang lên trong tôi với sự chính xác kỳ lạ. Sự tĩnh lặng thiêu đốt. Có bao nhiêu điều trong cuộc sống chính là như vậy? Bề ngoài lặng cấm, thế nhưng lại để lại dấu vết không thể không lắng nghe. Thơ ca đối với tôi thường chính là dấu ấn ấy. Nó ngắn hơn một cuốn tiểu thuyết, nhưng đôi khi lại chạm sâu hơn. Giống như một giọt mực rơi vào nước. Giống như một ánh mắt không thể nào thu hồi lại được.
Và rồi còn có phần thứ ba của bộ ba tác phẩm, Přízraky v Umagu. Bản thân cái tên ấy đã đánh thức trong tôi něhů mang hơi hướng cảng biển, ẩm ướt, về đêm, thứ gì đó lơ lửng giữa giấc mơ và ký ức. Có lẽ đó cũng là lý do tại sao phong cách thị giác của toàn bộ dự án này lại gần gũi với tôi đến vậy, một phong cách sinh ra từ thẩm mỹ noir, từ nỗi u sầu của đô thị, từ New York về đêm, từ những cảng biển châu Âu, từ văn học không sợ bóng tối. Tôi vẫn luôn tin rằng phong cách không phải là lớp hóa trang. Phong cách là một cách cảm nhận. Và nếu một thế giới nào đó muốn tạo cảm giác chân thực, nó không chỉ phải có ngôn ngữ riêng mà còn phải có ánh sáng riêng.
Có lẽ tất cả những điều này hơi đi ngược lại với nhịp sống vội vã ngày nay. Thời đại chuộng sự tóm tắt, hiệu ứng nhanh, những thứ vừa vặn trong vài giây chú ý. Thế nhưng tôi vẫn tạo ra một thế giới nơi có chỗ cho một cuốn tiểu thuyết, một album, một tấm thẻ sưu tập, một chiếc kẹp sách, một tấm áp phích, một tấm bưu thiếp, một thẻ QR đưa con người đi xa hơn, sâu hơn, xuống dưới bề mặt. Ai đó có thể nói rằng thế là quá nhiều. Chỉ có điều, đối với tôi, con người ngày nay không phải đang chịu đựng sự dư thừa chiều sâu, mà là sự thiếu hụt nó.
Những ngày gần đây, những phân cảnh từ bộ phim cứ kỳ lạ quay về trong tâm trí tôi The Hours. Trong phim có những khoảnh khắc bình dị đến mức gần như chính xác đến đau lòng.
Có một cảnh nhỏ ở đó. Clarissa mang các bản thảo mà cô đã biên tập từ phòng này sang phòng khác. Cuối cùng, Julie cầm lấy chúng và ném xuống sàn với vẻ hơi lúng túng. Clarissa đặt chúng lên tủ ngăn kéo. Và âm thanh rất đỗi bình thường của những tờ giấy vang lên khi chúng rơi xuống.
Âm thanh đó cứ ám ảnh tôi trong những ngày qua.
Bởi vì tuần này tôi không chỉ sắp xếp lại đồ đạc trong căn hộ mà còn sơn sửa lại. Tôi đã di chuyển bàn, kệ sách, đèn, sách. Tôi đã thiết lập một văn phòng thứ hai ở phòng khách. Không chỉ vì Petr, người yêu của tôi, cũng cần không gian riêng của anh ấy. Mà còn vì đôi khi chúng tôi cần làm việc cạnh nhau, thậm chí ngay trên chiếc giường đôi, y như trong bộ phim đó. Với những tờ giấy xung quanh, với chiếc máy tính xách tay trên đùi, với cảm giác rằng công việc và cuộc sống thực ra không thể tách rời hoàn toàn.
Và bây giờ, khi Petr không có ở đây, tôi cần một nơi để cất sách, tờ rơi và mọi thứ bắt đầu được gửi đến từ nhà in. Đột nhiên tôi nhận ra rằng căn hộ của tôi thực sự đang biến thành căn hộ của một nhà văn. Theo đúng nghĩa đen. Sẽ có những chồng sách, những hộp đựng tờ rơi, thẻ sưu tập, dấu trang, áp phích.
Nó tiêu tốn của tôi rất nhiều năng lượng. Làm tất cả những điều đó vào thời điểm tôiổ bệnh quả không phải là thời điểm lý tưởng. Và đâu đó giữa việc di chuyển đồ đạc, sơn tường và suy nghĩ về lễ hội, đã có khoảnh khắc tôi chỉ biết bật khóc.
Có lẽ hơi giống Clarissa ở trong bếp cạnh bồn rửa bát.
Bộ phim đó chính xác đến mức đáng lo ngại ở khía cạnh này. Nó cho thấy những khoảnh khắc bình thường trong cuộc sống đồng thời có thể mang ý nghĩa hiện sinh sâu sắc thế nào. Cách mà một cái gì đó mà một người đã kìm nén bên trong bấy lâu nay đột nhiên bùng nổ trong những khoảnh khắc đó.
V vào một trong những đêm thức giấc và cố gắng gượng dậy khỏi giường ấy, Petr đã phải giúp tôi. Anh đỡ tôi bằng đôi bàn tay to lớn, ấm áp của mình. Cẩn thận nâng tôi lên, như thể anh biết rằng vào lúc ấy, tôi không chỉ cần sức mạnh mà còn cả sự dịu dàng.
Và tôi lại bật khóc.
Bởi vì bỗng nhiên, ký ức về bà ùa về trong tâm trí tôi. Hình ảnh tôi từng giúp bà đứng dậy khỏi giường ngày trước. Cách tôi dìu bà để bà có thể ngồi xuống. Và vào khoảnh khắc ấy, khi bà đã rời đi từ lâu, tôi bỗng cảm thấy mình đã đứng ở phía bên kia của ký ức đó.
Rằng cả tôi cũng cần được giúp đỡ.
Và quả thực thật kỳ lạ khi vai trò trong cuộc sống cứ từ từ hoán đổi cho nhau.
Và thế là lúc này, tôi đang ngồi trong căn phòng hãy còn thơm mùi sơn. Xung quanh tôi là những chiếc thùng carton, giấy tờ, kiện sách. Và trong đầu tôi vang lên những câu hỏi mà có lẽ bất kỳ tác giả nào cũng biết khi khoảnh khắc đứa con tinh thần lần đầu bước ra với đời đang đến gần.
Liệu năm mươi cuốn sách cho mỗi tựa có đủ không?
Hay là quá nhiều?
Làm sao để thực sự đoán được một người sẽ bán được bao nhiêu cuốn sách? Bao nhiêu người sẽ đến? Bao nhiêu người sẽ chỉ dừng lại trong giây lát?
Biết đâu sẽ có những người chưa từng thấy trước đây dừng lại bên chiếc bàn. Biết đâu ai đó sẽ mở sách ra rồi đứng đọc một lúc. Biết đâu ai đó sẽ quét mã QR và phát bản nhạc được sáng tác riêng cho những trang sách mà họ đang cầm trên tay. Biết đâu ai đó sẽ rời đi cùng một cuốn sách, thứ sẽ có ngày gợi lại cho họ bầu không khí đặc biệt của ngày hôm đó.
Và trong lúc ấy, tôi đang nghĩ về những chi tiết.
Về lớp giấy gói màu đen.
Về những dải ruy băng màu vàng.
Về những chiếc đèn lồng nhỏ phát sáng trên bàn.
Về lớp vải tuyn đen trải trên mặt bàn.
Có lẽ tất cả những điều đó nghe có vẻ hơi điên rồ. Nhưng tôi tin rằng chính các chi tiết mới làm cho thế giới trở nên đáng tin. Giống như trong tiểu thuyết. Giống như trong phim ảnh. Giống như trong cuộc sống.
Và có lẽ đó mới là điều quan trọng nhất. Không phải là bao nhiêu cuốn sách được bán ra. Mà là khoảnh khắc ai đó bước vào thế giới mà bạn đã mất bao lâu để bồi đắp từ những con chữ, giai điệu và những vật nhỏ bé.
Về âm thanh nhỏ bé, kín đáo của những trang giấy khi chúng rơi xuống.
